آرایش بیسابقه آمریکا؛ بازدارندگی یا آمادهباش برای حمله
آیا تحرکات نظامی آمریکا نشانه آغاز جنگ است؟
دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو با میانجیگری عمان به تدوین «اصول راهنما» برای ورود به مرحله نگارش توافق انجامید و نشانهای از عبور از آزمون مواضع به چارچوبسازی رسمی بود. همزمان، آمریکا بزرگترین آرایش هوایی خود از ۲۰۰۳ را در خاورمیانه شکل داده، دهها جنگنده و دو ناو هواپیمابر را اعزام کرده و گزینه کارزار نظامی طولانی را روی میز نگه داشته است؛ با این حال، واشنگتن همچنان توافق دیپلماتیک را ترجیح میدهد.
فرارو- دور دوم مذاکرات غیرمستقیم میان ایالات متحده و ایران با میانجیگری سلطنت عمان در ژنو برگزار شد و حدود سه ساعت به طول انجامید؛ نشستی که تمرکز فنی و سیاسی روشنی بر آن حاکم بود. اعلام ایران مبنی بر دستیابی به «مجموعهای از اصول راهنما» برای گامهای بعدی، نشانهای از گذار روند مذاکرات از مرحله آزمودن مواضع به مرحله تثبیت چارچوب مرجع بهشمار میرود.
به گزارش فرارو، در عرف مذاکراتی، اصول راهنما به معنای توافق بر حدود بحث، تعریف موضوعاتی است که در متن احتمالی گنجانده خواهد شد و تعیین دامنه تعهدات ممکن را شامل میشود. از این رو، این فرمول روند را در مسیر نگارش تدریجی قرار میدهد و باب گفتوگوهای تفصیلی درباره سطوح غنیسازی، سازوکارهای نظارتی و سقف کاهش تحریمها را میگشاید.
در عمل، تثبیت «اصول» پیش از آغاز نگارش متن توافق نشاندهنده تمایل به کاهش دامنه غافلگیریهای بعدی است؛ زیرا چارچوب مرجع مشترک امکان مدیریت اختلافها را در محدودهای مشخص فراهم میکند و به هر طرف اجازه میدهد انعطافپذیری طرف مقابل را بدون اعلام تعهدات نهایی بیازماید. این مرحله به نقطه اتکای کار آینده تبدیل میشود، زیرا گفتوگو از عناوین کلی به جزئیات اجرایی منتقل میشود.
در همین چارچوب، گفتوگوی تلفنی میان کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره توافق هستهای در بستر ژنو، مذاکرات را در سطحی فراتر از رابطه دوجانبه آمریکا و ایران قرار میدهد؛ زیرا ورود لندن به صحنه نشان میدهد که هر تفاهم احتمالی آینده نیازمند هماهنگی فراآتلانتیکی، چه در حوزه تحریمها و چه در سطح تضمینهای سیاسی خواهد بود.
این ارتباط، بُعد اروپایی پرونده را دوباره تثبیت میکند؛ چرا که بریتانیا، بهعنوان یکی از طرفهای توافق پیشین، از تجربه مذاکراتی برخوردار است و در شکلدهی به محیط سیاسی پیرامون مذاکرات نقش ایفا میکند. از این رو، هماهنگی آمریکا و بریتانیا بُعدی بینالمللی به روند میبخشد و قابلیت تبدیل هر تفاهمی را به اقدامات عملی در شورای امنیت یا در چارچوب رژیمهای تحریمی تقویت میکند.
دیپلماسی در آسمان ملتهب خاورمیانه
همزمان با ادامه مذاکرات در ژنو، ایالات متحده حضور نظامی خود را در خاورمیانه تقویت کرده و بر اساس گزارشهای منتشرشده در دو روز گذشته، بیش از ۵۰ جنگنده پیشرفته را به پایگاههای منطقه اعزام کرده است. این آرایش شامل جنگندههایی از نسلهای مختلف است که توان اجرای مأموریتهای برتری هوایی و حملات دقیق دوربرد را دارند و از سطح بالای آمادگی عملیاتی حکایت میکنند. همزمانی آن با مذاکرات، این اقدام را در منظومهای همراه با روند سیاسی قرار میدهد و نشان میدهد که مسیر دیپلماتیک در چارچوبی امنیتی و منضبط حرکت میکند؛ چرا که تقویت حضور هوایی، ظرفیت نظارت و بازدارندگی را افزایش میدهد و برای هر تحول ناگهانی پوشش عملیاتی فراهم میکند.
روزنامه بریتانیایی «تلگراف» فاش کرد که جنگندههایی که دونالد ترامپ، اخیراً دستور اعزام آنها را به خاورمیانه صادر کرده است، مسیر را برای یک کارزار بمباران گسترده علیه ایران هموار میکنند. این روزنامه به نقل از منبعی در دولت آمریکا گزارش داد که احتمال بروز جنگ در هفتههای آینده اکنون به ۹۰ درصد رسیده است؛ در حالی که رئیس پیشین یکی از دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل نیز گفته است که باور دارد حمله ظرف چند روز آینده اجرا خواهد شد.
کارشناسان اعلام کردهاند که افزایش شمار هواپیماهای جنگی اعزامی به خاورمیانه، بهاحتمال زیاد برای فراهمسازی مسیر ورود بمبافکنهای سنگین بهمنظور هدف قرار دادن «قلب نظام ایران» به کار گرفته خواهد شد. تلگراف همچنین اشاره کرد که شمار زیادی از جنگندههای آمریکایی و هواپیماهای پشتیبانی، از جمله تانکرهای سوخترسان هوایی، در طول این هفته در حال حرکت به سمت شرق مشاهده شدهاند و این تحرکات شتاب گرفته است.
تحلیلگران با توجه به نزدیک شدن ناوگروه هواپیمابر آمریکایی «جرالد آر. فورد» و همچنین حضور ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» که پیشتر در منطقه مستقر شده بود، بر این باورند که دونالد ترامپ خود را برای یک کارزار نظامی مستمر علیه ایران آماده میکند. به نوشته این روزنامه، در فاصله ۲۴ ساعت منتهی به شامگاه سهشنبه، بیش از ۵۰ جنگنده آمریکایی از جمله جنگندههای اف-۳۵ و اف-۱۶ به منطقه منتقل شدهاند. علاوه بر آن، دهها پرواز هواپیماهای سوخترسان هوایی نیز در مسیر شرق رصد شده است و بر حجم تحرکات افزوده شده است.
یکی از وبسایتهای ردیابی پروازهای نظامی در اینترنت اعلام کرده است که «به نظر میرسد هر آنچه توان پرواز یا سوختگیری دارد، به سمت منطقه حرکت میکند» و این روند ادامه دارد. ساشا بوخمان، پژوهشگر مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی در بحرین، در گفتوگو با تلگراف تصریح کرد که بهاحتمال زیاد از جنگندههای سریع مانند اف-۱۶ و اف-۳۵ برای «گشودن مسیر به سوی اهداف اصلی» استفاده خواهد شد.
منابع آگاه به وبسایت «آکسیوس» گفتهاند که هرگونه درگیری احتمالی، به حملات محدود مانند آنچه تابستان گذشته رخ داد، محدود نخواهد شد؛ بلکه ممکن است به کارزاری طولانیمدت و چندهفتهای بینجامد. تحلیلگران به مجله «نیوزویک» گفتهاند که این گسترش نظامی صرفاً جنبه بازدارنده ندارد، بلکه آمادهسازی برای اجرای حملات هوایی و دریایی مستمر را نشان میدهد؛ حملاتی که برای اجرای یک کارزار طولانی علیه تأسیسات هستهای و موشکی ایران ضروری خواهد بود. این تحرکات حاکی از آن است که اگر ایران همچنان از پذیرش خطوط قرمز تعیینشده از سوی ترامپ خودداری کند، واشنگتن آمادگی اجرای عملیات نظامی گسترده را خواهد داشت.
بزرگترین آرایش هوایی آمریکا از ۲۰۰۳ در خاورمیانه
روزنامه «والاستریت ژورنال» گزارش داده است که ایالات متحده بزرگترین آرایش هوایی خود در خاورمیانه از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ را در حال شکل دادن است. همچنین یک ناو هواپیمابر دوم که حامل هواپیماهای تهاجمی و جنگ الکترونیک است، در مسیر خاورمیانه قرار گرفته است و به آرایش دریایی موجود خواهد پیوست. در چارچوب این تقویت دریایی، ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» به همراه شماری از ناوشکنهای مجهز به سامانههای رهگیری موشکهای بالستیک در منطقه حضور دارد، و ناو «یواساس جرالد آر. فورد» نیز با گروه رزمی خود در حال حرکت به سوی منطقه است و به این تمرکز قدرت خواهد افزود.
مقامهای آمریکایی میگویند ایالات متحده اکنون قادر است به جای اجرای یک حمله محدود ــ مشابه عملیات «چکش نیمهشب» که در ژوئن گذشته تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد یک کارزار هوایی ممتد را که ممکن است هفتهها ادامه یابد، اجرا کند و دامنه عملیات را گسترش دهد. به نوشته این روزنامه، گزینههای پیشروی دونالد ترامپ از حملات محدود علیه تأسیسات هستهای و پایگاههای موشکهای بالستیک آغاز میشود و تا یک کارزار گستردهتر ادامه مییابد که میتواند رهبران سیاسی و نظامی ایران را هدف قرار دهد.
با وجود گستردگی آرایش کنونی، این سطح از نیرو همچنان بهمراتب کمتر از استقراری است که واشنگتن در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ یا پیش از حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ انجام داده بود. در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱، شش ناو هواپیمابر و بیش از ۱۳۰۰ هواپیمای آمریکایی مشارکت داشتند و پیش از حمله به عراق نیز حدود ۸۶۳ هواپیما در خاورمیانه مستقر شده بود و آرایش گستردهتری شکل گرفته بود. با این حال، با وجود این آمادگی نظامی، منابع یادشده تأکید میکنند که ترامپ هنوز تصمیم نهایی برای آغاز حمله را اتخاذ نکرده است و ترجیح میدهد به توافقی دیپلماتیک دست یابد که غنیسازی اورانیوم را متوقف کند و برنامههای موشکی ایران را محدود سازد و تنش را مهار کند.
