آیا توافق ایران و آمریکا ممکن است؟

فرارو- دور دوم مذاکرات جدید ایران و آمریکا در ژنو در شرایطی به پایان رسید که گمانه زنی ها درخصوص موفقیت این مذاکرات یا تاثیر آن بر روند کلی روابط طرفین ادامه دارد. با این وجود، تخت روانچی تاکید کرده است که باید حواسمان باشد که از یک سوراخ دو بار گزیده نشویم.

به گزارش فرارو، جاوید قربان‌اوغلی، مدیرکل پیشین در وزارت امور خارجه و سفیر پیشین ایران در آفریقای جنوبی در گفت‌و‌گو با فرارو وضعیت موجود را تحلیل کرده است:

اجماع آمریکا علیه ایران خطرناک است و باید شکسته شود

جاوید قربان اوغلی درخصوص آن چه به عنوان لابی آمریکا مورد اشاره تخت روانچی قرار گرفته است، گفت: «به اعتقاد من اصلا نیازی نیست درباره لابی آمریکا صحبت کنیم. آمریکا یک اجماع را علیه ایران سازماندهی کرده است. این اجماع شامل متحدان اروپایی آمریکا است که در برخی موارد موضعی چه بسا تندتر از آمریکا دارند. گرچه بین این کشورها تنها انگلیسی ها هستند که صراحتا مخالف اقدام نظامی هستند. با این حال بعید می دانم سایر کشورهای اروپایی هم موافق قاطع حمله نظامی باشند چرا که می دانند قربانی اصلی حمله نظامی، در درجه اول کشورهای منطقه خواهند بود و بعد از آن اروپایی خواهند بود که احتمالا با سیل عظیم مهاجران رو به رو خواهند شد. در شرایط بسیار بد اقتصادی اروپا و در شرایطی که جنگ اوکراین در جریان است، طبیعی است که اروپایی ها علاقه ای به چنین وضعیتی ندارند. اما نقطه مشترک و اجماع بین اروپا و آمریکا این است که متاسفانه شرایط به گونه ای شده که همه نسبت به این موضوع که مایلند در ایران تغییراتی گسترده رخ دهد، رسیده اند. این نکته ای بسیار مهم و خطرناک است.»

این دیپلمات با سابقه ایرانی در ادامه گفت: «با وجود شرایط اجماع آمریکا باید به این نکته نیز دقت کنیم که کشورهای منطقه، حتی اگر از حاکمیت ایران ناراضی باشند، خواهان جنگ نیستند چرا که می دانند قربانی اصلی جنگ آن ها خواهند بود. به همین دلیل است که عربستان، عمان، کویت، مصر، ترکیه و امثالهم در تلاشند گفتگوها به یک نتیجه معقول برسد. به همین دلیل است که می گویم اصلا آمریکا نیازی به لابی سازی ندارد چرا که هم اکنون لابی های لازم را دارد. اما چگونه می توانیم اجماع شکل گرفته توسط آمریکا را از بین ببریم؟ به اعتقاد من بخش نخست این شکسته شدن اجماع، داخل کشور رخ می دهد. باید هرچه سریعتر با مردم به مصالحه و آشتی ملی برسیم. این مصالحه و آشتی، زیاده خواهی نیست، بلکه اتفاقا بخشی از آن چیزی است که در قانون اساسی مورد توجه قرار گرفته است.»

وی افزود: «من پاسخ مثبت دادن بخشی از جامعه به یک فراخوان را (فارغ از زیاد یا کم بودن تعداد افرادی که چنین چیزی را می پذیرند) برای جامعه ایران، تحقیر آمیز می‌بینم. اتفاقا معتقدم پذیرش چنین چیزی نه از روی حب به آن شخص، بلکه از روی دلخوری ها و بغض هایی است که شکل گرفته و باید حل شود. راهکار حل این وضعیت کاملا ساده است. باید به مردم نقش داد، باید با مردم آشتی کرد و به تکثر سیاسی و حق اعتراضات که در قانون اساسی نیز آمده توجه کرد. باید به همه ظرفیت های موجود در قانون اساسی توجه کنیم.»

می توانیم با آمریکا مدیرت تخاصم کنیم

این تحلیلگر سیاست خارجی در ادامه گفت: «قرار نیست با آمریکا دوستی خاص و ویژه ایجاد کنیم. اما می توانیم با آمریکا «مدیریت تخاصم» ایجاد کنیم. یکبار در جریان گفتگوهای منتهی به برجام، مدیریت تخاصم را انجام دادیم.اسرائیل نمی خواست برجام به ثمر برسد و شکی هم در این موضوع نیست، اما ما چرا بهانه ایجاد کردیم که آن ها سوء استفاده کنند؟ واقعیت این است که مسئله ما و آمریکا فقط با مدیریت تخاصم حل می شود. نه نیازی داریم با آمریکا رابطه دوستانه داشته باشیم و نه لزومی دارد روابط خود را به حدی خصمانه و ستیزه جویانه مدیریت کنیم که منتهی به حمله نظامی یا تشدید تنش شود. تمام این موضوع از طریق راهکارهای دیپلماتیک قابل مدیریت است، اما اراده سیاسی می خواهد. برای به نتیجه رسیدن این تلاش، به افرادی با تجربه بالا نیاز داریم.»

وی افزود: «ما حدود 22 ماه با ایالات متحده به شکل رو در رو صحبت کردیم. حتی جان کری و ظریف در خیابان های ژنو با یکدیگر راه می رفتند. اما حالا دوباره به مرحله فعلی رسیده ایم. یک مشکل در مذاکرات غیرمستقیم این است که نمی دانیم آیا پیام ها با دقت کافی به طرف مقابل می رسند یا خیر. همچنین این موضوع درباره پیام های طرف مقابل صدق می کند. در نظام سیاسی و به ویژه در بحث مذاکره مستقیم پیام دادن همیشه بهتر جواب می دهد. یک نکته مهم این است که توجه کنیم مذاکره فی النفسه بار مثبت یا منفی ندارد. مذاکره مستقیم سرعت را نیز بالاتر می برد.»

مدیرکل پیشین در وزارت امور خارجه در ادامه در خصوص نوع توافق احتمالی بین ایران و آمریکا گفت: «مشخص است که در مواضع ایران، تغییراتی بنیادین در حال رخ دادن است. این که معاون اقتصادی وزارت امور خارجه از حضور شرکت های نفتی آمریکایی یا نوسازی ناوگان هوایی ایران توسط شرکت های آمریکایی و مسائل مرتبط با معادن استقبال و صحبت می کند، نشانه تغییراتی چشمگیر است. این صحبت های آقای لاریجانی هم که می گوید اگر توافق هسته ای شکل بگیرد، موضوعات دیگر نیز قابل مذاکره است، همه این ها نشان می دهد که تغییراتی رخ داده است. من یقین دارم این اظهارات نمی تواند خودسرانه مطرح شده باشد بلکه نیازمند مجوزی در سطح بالا است. بنابراین مشخص است که باید در مسئله هسته ای به یک نتیجه برسیم. به نتیجه رسیدن نیز به این شکل خواهد بود که بر اساس واقعیت های موجود عمل کنیم.»

وی افزود: «مگر نه این که خود ترامپ مدعی شده که کل تاسیسات هسته ای ایران را نابود کرده است. اگر اینطور است پس دیگر بر سر چه چیزی بحث می شود. با این وضعیت غنی سازی دیگر امکان عملیاتی ندارد که مورد بحث باشد. پس باید هر چه سریعتر به سمت توافق حرکت کنیم. سیگنالهایی که از سمت غرب و مقامات ما می آید این است که تصمیم گیری های اصلی گرفته شده است اما ایران به هیچ وجه نمی خواهد زیر بار غنی سازی صفر برود چرا که به لحاظ حقوقی و پادمانی ایراد دارد. اما ایران می تواند در این خصوص که غنی سازی را به سمت فعالیت های نظامی نخواهد برد بحث کند.»