خط مقدم معترضان دی چه کسانی بودند؟
در ناآرامیهای دی ۱۴۰۴، سهم نسل زیر ۲۰ سال به ۴۵ درصد رسید و ۷۷ درصد دستگیرشدگان زیر ۳۰ سال بودند؛ اما حالا تمرکز آمارها از رده سنی به مسائل طبقاتی و سطح تحصیلات رسیده است.
فرارو- تیترهایی شبیه به «۴۵ درصد هم عدد بزرگی است» یا «معترضان چه افرادی بودند و چه میخواستند؟» موضوعاتی است که محدوده سنی شرکتکنندگان در نارآرامیهای دی ۱۴۰۴ را برجسته میکند؛ در روزهای گذشته نیز آمارهای تازهای ارائه شده که مورد توجه قرار گرفته است.
به گزارش فرارو، اهمیت ارزیابیهای آماری که میتوانند وقایع دی ۱۴۰۱ را ریشهیابی کنند، ابتدا توسط پزشکیان مطرح شد. در این راستا، بهمن اکبری، رایزن فرهنگی ایران در عربستان، تلاش کرد در اوایل بهمنماه، ارزیابی مستندی از حوادث اخیر ارائه دهد. بر اساس انتخاب او از میان ۲۵۲ بازداشتشده، ۱۱ نفر مورد بررسی قرار گرفتند که نشان میدهد این پدیده عمدتا ماهیتی «اجتماعی، هویتی و اقتصادی» دارد و نه صرفا امنیتی یا ایدئولوژیک.
ویژگی اصلی معترضان، مردان جوان، مجرد، کمتحصیل، بدون سابقه کیفری و متعلق به طبقه متوسط و فرودست است که با احساس «بیآیندگی، بیعدالتی و انفصال از نهادهای رسمی» مواجهاند. این نخستین ارزیابیهایی بود که منتشر شد؛ با این حال، در حال حاضر، اطلاعات پراکندهای از درصدهای سنی افراد شرکتکننده در وقایع دی در دست است که قابل بررسی است.
نوجوانان در اعتراضات
چهارشنبه ۲۹ بهمنماه، احسان عظیمیراد، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، از حضور ۱۷ درصدی نوجوانان در ناآرامیهای دی خبر داد. وی با اشاره به وضعیت برخی استانها افزود: «در برخی از استانها حتی تا ۴۵ درصد جمعیت قشر زیر ۲۰ سال یعنی نسل نوجوان و جوان ما گزارش شده است.» این مسئول در حالی که بر اهمیت سامان یافتن رابطه دانشآموز با معلم و مدرسه تاکید دارد، عنوان میکند: «حتی شنیدهام در بعضی از مدارس یک کلاس بهصورت کامل در این اغتشاشات شرکت کرده بود؛ یعنی تا این حد وضعیت به نظر من مطلوب و خوب نیست.»
یک روز پس از ارائه این آمار، معاون سابق وزارت ورزش با اشاره به آمار بازداشتیهای دی توضیح داد: «با ۱۱ هزار نفر از بازداشتشدگان حوادث دیماه مصاحبه شده است؛ ۲۷ درصد از این افراد نیز زیر ۱۸ سال داشتهاند.» به جز بحث صحبت با ۱۱ هزار نفر از بازداشتشدگان آمار ارائه توسط وی در گزارش بهمن اکبری، رایزن فرهنگی ایران در عربستان هم مطرح شده بود.
تحلیلگران با بررسی این آمار اشاره دارند حضور نوجوانان در اعتراضات، پدیدهای تازه نیست. از اعتراضات ۱۳۹۸ تا نقطه عطف ۱۴۰۱ و سپس دیماه، سهم نوجوانان بهتدریج پررنگتر شده است.
جوانان در اعتراضات
در کنار حضور نوجوانان، جوانان زیر ۳۰ سال نیز سهم قابل توجهی در ناآرامیهای دی داشتهاند. در گزارشی که اوایل بهمن ارائه شد، به این نکته اشاره شده و آمده است: «حوادث دیماه ۱۴۰۴ ایران نیز با ویژگیهای منحصر به فرد خود، نمونه بارز یک «بحران اجتماعی جوانمحور» است که نیازمند تحلیل فراتر از خوانشهای امنیتی متعارف است. » این گزارش همچنین تاکید کرده که ۷۷ درصد دستگیرشدگان زیر ۳۰ سال بودهاند.
به جز آماری که از سنین بازداشتشدگان در دست است ۳۰ بهمنماه، عزتالله ضرغامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تحقیقات نشان داد که ۷۰ درصد معترضین بین ۱۸ تا ۳۰ سال هستند و انباشت نارضایتی، کینه و بروز حرکتهای خشن و تخریبی فرزندان معترض ما، ناشی از ایجاد گسل عمیق با حاکمیت به دلیل فقدان همزبانی و درک صحیح آنان بوده است.»
در تحلیل حضور جوانان در ناآرامیها و بررسی علل این اقدام حمیدرضا جلائی پور، تحلیلگر سیاسی میگوید: «از ۱۱ میلیون نفر جوانان کشور که در بازه سنی ۱۵ تا ۳۵ سال قرار دارند، ۲.۵ میلیون نفر آنان در «تعلیق» محسوب میشوند که نه در حال تحصیلاند و نه شغلی دارند. جوانانی که افقی پیشروی خود نمیبینند، با خشمی شدید وارد عرصه اعتراضات شدند.»
طبقه اجتماعی در اعتراضات
در کنار بررسیهایی که نشان میدهد بخش قابل توجهی از افراد حاضر در ناآرامیهای دی، جوان یا نوجوان بودهاند، آمارها و دستهبندیهای جدید با نگاهی طبقاتی و اجتماعی مطرح شده است.
سعید کرمی، معاون نهاد رهبری در دانشگاهها، اول اسفند ماه، ضمن تاکید بر اهمیت مرجعیت دانشگاهها و اساتید در حل بحرانها، اظهار داشت: «در گزارشی که از مخاطبان ارائه شد، مشخص شد هرچه سطح تحصیلات و آگاهی جامعه بالاتر میرود، میزان مشارکت در اغتشاشات بهشدت کاهش مییابد؛ حدود ۸۰ درصد از کسانی که در اغتشاشات شرکت کردهاند، تحصیلات دیپلم یا زیر دیپلم داشتهاند.»
این آمار که پیشتر در گزارش اوایل بهمن ماه ارائه شده بود، در ادامه با دادههای دیگری تکمیل شد:
- ۸۲ درصد معترضان مجرد هستند که این وضعیت با عواملی مانند ناپایداری هویتی، ریسکپذیری بالاتر و ضعف پیوندهای اجتماعی سنتی همبستگی دارد.
- ۶۵ درصد معترضان طبقه متوسط و ۳۲ درصد از طبقه فرودست هستند.
- از نظر وضعیت شغلی، ۶۰ درصد دارای شغل آزاد (ناپایداری اقتصادی) و تنها ۲ درصد دارای شغل دولتی بودهاند.
لازم به توضیح است این آمارها از یک نمونه ۲۵۲ نفره شامل ۱۱ نفر از دستگیرشدگان حوادث دیماه ۱۴۰۴ استخراج شده است و تصویری از ترکیب اجتماعی، اقتصادی و هویتی معترضان ارائه میدهد و آمارهایی که جسته و گریخته از زبان مسئولین بیان میشود اشاره به همان گزارش تهیه شده از ابتدای بهمن دارد.
