آیا کنفرانس مونیخ آغاز شکاف آشکار در غرب بود؟
کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ به صحنه نمایش شکاف فزاینده میان آمریکا و اروپا تبدیل شد. مارکو روبیو با اطمینانبخشی ظاهری، همزمان محدودیت تعهدات واشنگتن و آمادگی اقدام مستقل را هشدار داد. انتقاد از مهاجرت و تمجید از «تمدن اروپایی» واکنش منفی جهانی را برانگیخت. چین موضع تهاجمی گرفت، بریتانیا سیاست موازنه را دنبال کرد و زلنسکی خواستار حمایت بیشتر شد.
فرارو– برانوِن مدوکس، تحلیلگر ارشد مسائل اروپا و مدیر اجرایی اندیشکده چتم هاوس
به گزارش فرارو به نقل از اندیشکده چتم هاوس، پس از پایان سخنرانی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، نیمی از حاضران در سالن کنفرانس امنیتی مونیخ از جای خود برخاستند و او را تشویق کردند؛ واکنشی که بیش از آنکه نشانه شور باشد، بیانگر احساس آسودگی در میان متحدان اروپایی تلقی شد. روبیو در این سخنرانی تأکید کرد که «سرنوشت اروپا هرگز برای آمریکا بیاهمیت نخواهد بود»؛ جملهای که این پیام را منتقل میکرد که دولت دونالد ترامپ، دستکم در این مقطع، قصد آغاز رویارویی جدیدی با متحدان ناتویی خود ندارد.
تشویق همراه با تردید؛ از اطمینانبخشی روبیو تا صفآرایی لفظی قدرتها در مونیخ
با این حال، فضای اطمینانبخش اولیه چندان دوام نیاورد و نگرانیها بهسرعت در میان مخاطبان شکل گرفت. علت اصلی این نگرانی، محدودیتهای روشنی بود که روبیو برای میزان حمایت آمریکا از اروپا و اوکراین ترسیم کرد. این موضعگیری، پرسشهایی جدی درباره دامنه واقعی تعهدات واشنگتن ایجاد کرد. همزمان، واکنشهای انتقادی از سوی کشورهای غیراروپایی نیز بالا گرفت. بسیاری از نمایندگان این کشورها، سخنان روبیو را نوعی ستایش از «تمدن سفید اروپایی» تعبیر کردند و آن را فراخوانی ضمنی برای حفاظت از این تمدن در برابر سایر بخشهای جهان دانستند؛ برداشتی که خشم و نارضایتی قابلتوجهی را برانگیخت.
در ادامه این نشست، وانگ یی، دیپلمات ارشد چین، پشت تریبون قرار گرفت و در آغاز، با لحنی رسمی و محتاطانه به تشریح رقابت میان پکن و واشنگتن پرداخت. اما این لحن دیپلماتیک بهسرعت جای خود را به موضعی تهاجمی داد. وانگ یی بهطور ناگهانی حمله لفظی شدیدی علیه ژاپن انجام داد و این کشور را بهدلیل آنچه «جسارت در حمایت از تایوان» خواند، مورد انتقاد قرار داد.
در بخش دیگری از این نشست، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، تلاش کرد رویکرد دیپلماتیک متوازن خود را به نمایش بگذارد؛ رویکردی که بر حفظ روابط نزدیک با همه طرفها تأکید دارد. او تصریح کرد که ایالات متحده همچنان «یک متحد غیرقابل جایگزین» برای بریتانیا باقی میماند، اما همزمان از تلاش لندن برای گسترش همکاریهای تجاری و دفاعی با اروپا خبر داد. استارمر در ادامه، با اشاره به تعهد کشورش به امنیت منطقه یورو-آتلانتیک، اعلام کرد که بریتانیا بهزودی گروه رزمی ناو هواپیمابر خود را به منطقه قطب شمال اعزام خواهد کرد.
در پایان این بخش از نشست، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، پشت تریبون قرار گرفت و به حاضران یادآوری کرد که چهارمین سالگرد حمله گسترده روسیه به کشورش بهزودی فرا خواهد رسید. او در این سخنرانی، بیش از آنچه سه هفته پیش در نشست داووس انجام داده بود، از حمایتهای اروپا قدردانی کرد. با این حال، او همچنان با لحنی فوری از ایالات متحده خواست سامانههای دفاع موشکی بیشتری در اختیار اوکراین قرار دهد و همزمان روسیه را برای پذیرش امتیازات بیشتر تحت فشار قرار دهد.
مونیخ در سایه جنگ و شکاف؛ هشدار زلنسکی و اعتراف صریح به گسست در غرب
ترکیب سخنرانان در روز دوم کنفرانس امنیتی مونیخ، تصویری روشن و در عین حال نگرانکننده از وضعیت بیثبات و پیچیده نظام بینالملل ترسیم کرد. کشورها در این فضای پرتنش تلاش میکنند جایگاه خود را میان دو ابرقدرتی تنظیم کنند که درگیر رقابتی اقتصادی و فزاینده شدهاند اما هنوز وارد یک رویارویی نظامی مستقیم نشدهاند. این کشورها تلاش میکنند در این موازنه حساس، هم امنیت راهبردی خود را حفظ کنند و هم منافع اقتصادی خود را از دست ندهند.
با وجود این، تمرکز اصلی کنفرانس که با شعار هشداردهنده «در آستانه فروپاشی» برگزار شد بر شکاف فزاینده میان ایالات متحده و متحدان سنتی آن قرار گرفت. این شکاف به اندازهای عمیق و آشکار شده است که حتی عنوان یکی از نشستهای رسمی نیز بهصراحت به آن اشاره کرد و آن را در قالب عبارت معنادار «غرب در برابر غرب» توصیف کرد.
در همین چارچوب، شرکتکنندگان تشویق شدند درباره آنچه «فیل حاضر در اتاق» نامیده میشود، بهطور مستقیم سخن بگویند؛ اصطلاحی که به مسائل مهم اما عامدانه نادیدهگرفتهشده اشاره میکند. در سراسر سالنها و راهروهای محل برگزاری کنفرانس، نمایشگرهایی نصب شده بود که تصویر یک فیل عظیم را نشان میداد که بهسوی مخاطبان حرکت میکرد.
این فیل شباهتی آشکار خواه عمدی و خواه تصادفی به نماد حزب جمهوریخواه آمریکا داشت. برگزارکنندگان حتی پا را فراتر گذاشتند و مدلهای لگویی یک فیل را در اختیار شرکتکنندگان قرار دادند تا آن را مونتاژ کنند. این نمادپردازی آشکار، پیامی روشن را منتقل میکرد و آن این بود که شکاف درونی در جهان غرب به مسئلهای تبدیل شده است که دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت.
مونیخ، صحنه افشای شکاف آتلانتیک؛ از شوک ونس تا هشدار صریح روبیو به اروپا
کنفرانس امنیتی مونیخ، منطقیترین و نمادینترین مکان برای آغاز بحث درباره شکاف روبهگسترش میان دو سوی اقیانوس اطلس محسوب میشود. درست در همین محل بود که یک سال پیش، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، رهبران اروپایی را بهشدت غافلگیر کرد، زمانی که اعلام کرد بزرگترین تهدید پیشروی اروپا نه از جانب روسیه، بلکه «از درون خود اروپا» سرچشمه میگیرد.
در این چارچوب، سخنرانی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، تلاشی آشکار برای فاصله گرفتن از حمله تند و مستقیم ونس به آنچه او افول فرهنگی اروپا توصیف کرده بود، محسوب میشد. با این حال، در پس این لحن محتاطانه، هشداری صریح نیز وجود داشت. روبیو روشن ساخت که اگر دولت ترامپ احساس نکند از حمایت و همراهی اروپا برخوردار است، آماده خواهد بود بهطور مستقل و در چارچوب منافع ملی خود اقدام کند. او تصریح کرد: «ترجیح ما این است که این مسیر را همراه با شما طی کنیم.» اما همزمان تأکید کرد که ایالات متحده برای جلب توافق دیپلماتیک از متحدان مردد خود، منتظر نخواهد ماند و تصمیمات خود را به تعویق نخواهد انداخت.
وزیر امور خارجه آمریکا در ادامه، انتقادات تندی را متوجه سازمان ملل متحد کرد و این نهاد را به ناتوانی در مدیریت بحرانهای بینالمللی متهم کرد. او اعلام کرد که سازمان ملل «هیچ پاسخی ندارد و عملاً هیچ نقشی» در مدیریت بحرانهای غزه و اوکراین ایفا نکرده است.
روبیو همچنین بار دیگر به موضوع مهاجرت پرداخت و آن را تهدیدی مستقیم علیه جوامع غربی توصیف کرد. او مهاجرت را «تهدیدی فوری برای یافت جوامع ما و بقای فرهنگ ما» خواند و این موضوع را در چارچوب نگرانیهای گستردهتر درباره هویت و انسجام اجتماعی مطرح کرد. با این حال، جنجالیترین بخش سخنان او زمانی شکل گرفت که بهطور آشکار از «تمدن اروپایی» تمجید کرد. او اعلام کرد که اروپا میراثی بیبدیل به جهان ارائه داده است و «حاکمیت قانون، دانشگاهها، علم، بتهوون و گروه بیتلز» را بهعنوان دستاوردهای تمدنی خود به جهان هدیه کرده است. این اظهارات، واکنشهای انتقادی فوری را از سوی نمایندگان کشورهای غیراروپایی برانگیخت. نمایندگان این کشورها در پاسخ تأکید کردند که تمدن جهانی محدود به اروپا نبوده است و تصریح کردند: «نه، ما هزاران سال پیش از اروپا نیز تمدن خود را داشتهایم.»
دیپلماسی متوازن لندن و شکاف عریان غرب؛ وقتی «فیل در اتاق» دیگر پنهان نمیماند
نخستوزیر بریتانیا توانسته است مهارت خود را در حفظ روابط مثبت با همه طرفها دستکم در برابر مخاطبان خارج از مرزهای کشورش به بالاترین سطح برساند. او این توانایی را حتی در شرایطی حفظ کرده است که نمایندگان قدرتهای رقیب بهطور همزمان در یک اتاق حضور دارند و برای جلب حمایت سیاسی لندن با یکدیگر رقابت میکنند. این رویکرد، نشاندهنده تلاش حسابشده بریتانیا برای حفظ جایگاه خود بهعنوان یک بازیگر متوازن در میان قدرتهای رقیب محسوب میشود.با این حال، تلاشهای همزمان نخستوزیر برای نزدیک شدن مجدد به اتحادیه اروپا، از وجود یک راهبرد جدی و هماهنگ در پشت صحنه حکایت میکند. این تلاشها با هدف بهبود شرایط روابط تجاری میان بریتانیا و اروپا دنبال میشود. در همین راستا، لندن همچنین در تلاش است تا در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، بار دیگر به سازوکارهای مشترک تأمین تجهیزات دفاعی اروپا بازگردد و جایگاه خود را در معماری دفاعی قاره تثبیت کند.
در سطح ظاهری، فضای این دوره از نشست نسبت به سال گذشته، چهرهای دیپلماتیکتر و کنترلشدهتر به خود گرفته است. سال گذشته، زمانی که معاون رئیسجمهور ایالات متحده در حال سخنرانی بود، وزیر دفاع آلمان بهطور علنی و در برابر حاضران فریاد زد: «شما چه میگویید؟» این واکنش، نشانهای آشکار از عمق تنش و اختلاف در میان متحدان غربی محسوب میشد و از وجود شکافی جدی در روابط فراآتلانتیک حکایت میکرد.
با وجود ظاهر آرامتر نشست امسال، تنشهای پنهان نهتنها از میان نرفتهاند، بلکه اکنون به شکلی آشکارتر نمایان شدهاند. آنچه پیشتر بهعنوان «فیل در اتاق» توصیف میشد، دیگر صرفاً یک حضور خاموش و نمادین نیست. این «فیل» اکنون حضور خود را با وضوح و قدرت اعلام میکند و دیگر امکان نادیده گرفتن آن وجود ندارد.
