تصویر ناقص بازداشتهای دی ۱۴۰۴؛ چند نفر در حبساند؟
گزارشهایی از آزادی بخشی از بازداشتشدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ در حال انتشار است اما نبود آمار رسمی و یکپارچه همچنان تصویر روشنی از ابعاد این بازداشتها ارائه نمیدهد و اطلاعات موجود به دادههای پراکنده درباره گروههای مختلف محدود مانده است.
فرارو- تعداد بازداشتشدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و گزارشها و ارقام ارائهشده درباره آن متناقض است. دادههای موجود نشان میدهد بازداشتها طیف متنوعی از شهروندان، از دانشجویان تا کادر درمان، معلمان، وکلا و فعالان محیطزیست را دربر گرفته است.
به گزارش فرارو، پیش از انتشار فهرست رسمی جانباختگان از سوی دولت پزشکیان، ارقام غیررسمی و تأییدنشدهای در این باره مطرح میشد؛ اما پس از انتشار این فهرست، تمرکز رسانهای بر این موضوع کاهش یافت. با این حال، پرسش درباره تعداد بازداشتشدگان و سرنوشت آنان همچنان پابرجاست و آمار رسمی و جامعی در این زمینه منتشر نشده است و تنها دادههای پراکندهای درباره بازداشتشدگان در گروههای مختلف در دسترس قرار دارد.
در ۲۱ بهمن اعلام شد که مذاکرات محمدرضا عارف با قوه قضائیه و نهادهای امنیتی درباره وضعیت بازداشتشدگان به نتایج مثبتی رسیده و بسیاری از آنان به زودی آزاد خواهند شد. با این حال، هنوز آمار رسمی و کاملی از مجموع بازداشتشدگان منتشر نشده و اطلاعات موجود محدود به گزارشهای پراکنده درباره گروههای مختلف است.
دانشجویان
تعطیلی دانشگاهها و خوابگاههای دانشجویی مانع از شکلگیری تجمعات گسترده دانشجویی شد و در نتیجه، بازداشتها در محیطهای دانشگاهی کمتر گزارش شد. با این وجود، شماری از دانشجویان در فضاهای دیگر بازداشت شدند و وزارت علوم از ابتدا پیگیر آزادی آنان بود. در همین زمینه رئیس دانشگاه شهید بهشتی درباره وضعیت دانشجویان بازداشتی اظهار کرد: «خوشبختانه تعداد بازداشتیهای ما بسیار محدود بوده است. در حال حاضر سه نفر بازداشتی داشتیم که در شرف آزادی هستند یا آزاد شدهاند. حتی تلاش کردیم و با نامهنگاری و هماهنگی با دستگاه قضایی پیگیر حل مسائل آنان بودیم.»
نخستین گزارشها درباره تعداد بازداشتشدگان دانشجو چند روز بعد منتشر شد؛ رئیس دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در ستاد وزارت علوم در ۲۰ بهمن اعلام کرد حدود ۱۰۰ دانشجو در حوادث اخیر بازداشت شده بودند و اغلب آنان با پیگیری مسئولان وزارت علوم آزاد شدند. با این حال، تعداد دقیق دانشجویان آزادشده در آن زمان اعلام نشد.
در ادامه، معاون وزیر علوم و رئیس سازمان امور دانشجویان در ۲۶ بهمن با اشاره به پیگیری وضعیت دانشجویان بازداشتشده از سوی وزیر علوم و همچنین شورای عالی امنیت ملی اعلام کرد بخش قابل توجهی از این دانشجویان آزاد شدهاند، اما هنوز تعداد محدودی در بازداشت هستند. وی همچنین تأکید کرد آمار دقیق این افراد در حال حاضر قابل اعلام نیست.
دانشآموزان و معلمان
بررسی میانگین سنی بازداشتشدگان ناآرامیهای دی ۱۴۰۴، به نقل از بهمن اکبری، رایزن فرهنگی ایران در عربستان، نشان میدهد ۷۷ درصد از بازداشتشدگان کمتر از ۳۰ سال سن داشتهاند و ۲۷ درصد نیز زیر ۱۸ سال بودهاند. بر این اساس، احتمال بازداشت تعدادی از افراد زیر سن قانونی، از جمله دانشآموزان، مطرح شده است.
با این حال، آمار رسمی و دقیقی از تعداد دانشآموزان بازداشتشده منتشر نشده است. مسئولان وزارت آموزشوپرورش اعلام کردهاند دانشآموز بازداشتی وجود ندارد و در صورت وجود مواردی از این دست، افراد مذکور در زمره بازماندگان از تحصیل قرار میگیرند.
در ادامه، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در ۲۶ بهمن در پاسخ به پرسشی درباره بازداشت افراد زیر سن قانونی در جریان ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ اعلام کرد دولت بر رعایت حقوق افراد زیر ۱۸ سال بر اساس قانون آیین دادرسی اطفال تأکید دارد و نهادهای ذیربط، از جمله وزارت آموزشوپرورش و دستگاه قضایی، پیگیریهای لازم را در این زمینه انجام میدهند.
در میان بازداشتشدگان، نام شماری از معلمان نیز مطرح شده است. اعضای کانون صنفی معلمان اعلام کردهاند پس از ۱۸ دیماه و در جریان رویدادهای اخیر، تعدادی از معلمان در نقاط مختلف کشور بازداشت شدهاند که شمار آنان به ۸ نفر میرسد. این آمار مربوط به ۲۱ بهمن است؛ در همان روز خانواده یکی از معلمان با نام رضا مسلمی برای وی وثیقه تودیع کرده و روند آزادی او در حال انجام بود. همچنین گزارش شده است که برخی از معلمان بازداشتشده ممکن است بازنشسته بوده باشند و در این صورت نام آنان در فهرست معلمان شاغل قرار نمیگیرد.
کادر درمان
نقش کادر درمان، شامل پزشکان و پرستاران، در جریان ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ قابل توجه بود و از همان روزهای ابتدایی گزارشهایی درباره فشار کاری و دشواری شرایط فعالیت آنان منتشر شد. در کنار این گزارشها، اخباری درباره بازداشت برخی از اعضای کادر درمان نیز مطرح شد.
در حالی که برخی منابع علت بازداشتها را ارائه خدمات درمانی به افراد حاضر در ناآرامیها عنوان میکردند، محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، اعلام کرد پزشکان و پرستاران بازداشتشده صرفاً به دلیل ارائه خدمات درمانی بازداشت نشدهاند. وی با اشاره به آمار بازداشتشدگان این حوزه اعلام کرد ۳۳ نفر از کادر درمان بازداشت شده بودند که تا ۲۰ بهمن، ۱۱ نفر از آنان آزاد و ۲۲ نفر همچنان در بازداشت بودند.
از سوی دیگر، سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران در ۱۸ بهمن اعلام کرد پس از بررسیها، دستکم ۲۳ پزشک در ارتباط با اعتراضات دیماه بازداشت شدهاند و با آزادیهای صورتگرفته در روزهای بعد، این تعداد به کمتر از ۱۷ نفر کاهش یافته است.
چند روز بعد، جمالیان در ۲۱ بهمن بار دیگر اعلام کرد در مجموع ۳۰ پزشک و پرستار در سراسر کشور بازداشت شده بودند که از این تعداد، ۱۷ نفر آزاد شده و ۱۳ نفر همچنان در بازداشت هستند. در نهایت، در ۲۶ بهمن رئیس کل سازمان نظام پزشکی کشور از آزادی ۱۱ نفر از بازداشتشدگان حوزه سلامت خبر داد.
حقوقدانان و وکلا
در میان بازداشتشدگان نام برخی از حقوقدانان و وکلا نیز دیده میشود. بر اساس بررسی روزنامه شرق، «شیما قوشه، محمدهادی جعفرپور، مهدی انصاری، جعفر زارعی، مهران انصاری، جعفر کشاورز، نازنین برادران، عنایتالله کراماتی و امید دارابی» ۹ وکیل پایهیک دادگستری هستند که از آغاز اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در نقاط مختلف کشور بازداشت شدهاند. از این میان، دو وکیل در تهران، شش وکیل در شیراز و یک وکیل در مشهد بازداشت شدهاند. همچنین گزارشهایی از احضار تعداد دیگری از وکلا منتشر شده است.
محیطزیستیها
در میان گروههای مختلف بازداشتشدگان، نام شماری از فعالان و دانشجویان حوزه محیطزیست نیز مطرح شده است. بر اساس گزارش پیام ما در ۱۵ بهمن، ۱۰ نفر از کنشگران و دانشجویان محیطزیست که در جریان ناآرامیهای اخیر بازداشت شده بودند، همچنان در بازداشت به سر میبردند. این در حالی است که تعداد اولیه بازداشتشدگان ۱۱ نفر اعلام شده بود و نیایش مظفری از میان آنان آزاد شد.
همچنین محمد درویش، فعال محیطزیست، در کانال تلگرامی خود اعلام کرد عرفان پرورش نیز آزاد شده و در آن مقطع، ۹ نفر از بازداشتشدگان این حوزه همچنان در بازداشت بودهاند. وی همچنین از مسدود شدن موقت سیمکارت خود خبر داده است.
مجموع اطلاعات منتشرشده نشان میدهد اگرچه در هفتههای اخیر روند آزادی بخشی از بازداشتشدگان گزارش شده، اما نبود آمار رسمی و جامع همچنان تصویر روشنی از ابعاد این بازداشتها ارائه نمیدهد. دادههای موجود عمدتا بر پایه اعلامهای موردی نهادها و اظهارات مسئولان یا گزارشهای رسانهای است و به همین دلیل، وضعیت دقیق شمار بازداشتشدگان و سرنوشت نهایی آنان همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده. به جز آن آماری از تعداد کلی بازداشتشدگان به خصوص مردم عادی ارائه نشده است.
