۵۲۰۳ مطلب
این یادداشت به بررسی تحولات پس از خروج آمریکا از برجام و افزایش تنشهای هستهای میان ایران و غرب میپردازد. با اشاره به ناکامی دیپلماسی دولت بایدن و تشدید بحرانهای منطقهای، برای کاهش تنش، راهکارهایی مانند تقویت نظارت، مذاکرات مستقیم و گسترش چارچوب گفتگوها پیشنهاد میشود.
تجربه سالهای اخیر نشان داده که شعارهای تند و طرح مسائلی مثل رسیدن به بمب هستهای نه تنها سودی برای کشور نداشته، بلکه فضای دیپلماسی را به ضرر ایران، تنگتر کرده است. افرادی که در ایران روی هوا شعار میدهند، در خارج از کشور یک دیپلماسی یک جانبه را به مسئولان کشور تحمیل کرده اند، به شکلی که در گام اول، نمایندگان وزارت خارجه، فقط باید در خصوص بلوفهای پیشین، روشنگری کنند و این یکی از آفات سیاست خارجی است که دولتهایی که به اسم تغییر در سیاست خارجی سر کار میآیند، در نهایت مرعوب جریاناتی میشوند…
بازگشت ترامپ به قدرت میتواند فشارهای جدیدی علیه ایران ایجاد کند، اما تجربه نشان داده است که سیاستهای فشار حداکثری او نتوانسته به اهدافش برسد. در مقابل، ایران با مقاومت داخلی، دیپلماسی منطقهای و تقویت توان داخلی، به چالشهای آمریکا پاسخ داده و شرایط جدیدی را رقم زده است.
یک نکته کلیدی این است که اگر جمهوریخواهان بهطور کامل به «حزب ترامپ» تبدیل شده باشند، او دیگر نیازی به نگرانی درباره حمایت پایگاه سیاسی خود یا اعضای جمهوریخواه کنگره نخواهد داشت. در چنین شرایطی، حتی تصمیم او برای مذاکره با ایران و دستیابی به یک توافق، مشابه رویکرد نیکسون در قبال چین، میتواند بدون فشار جدی حزبی پیش رود
دانیل دپتریس، کارشناس امنیتی آمریکایی، با اشاره به ناکارآمدی سیاست فشار حداکثری ترامپ علیه ایران، به رئیسجمهور منتخب توصیه کرد که به این راهبرد شکستخورده بازنگردد و مسیر دیپلماسی را در پیش گیرد.
کارشناس مسائل اروپا گفت: «اگر بهدنبال کاستن از شدت تنشها و چالشهای موجود میان ایران و اروپا هستیم باید، بهدنبال مذاکرات مستقیم با امریکا باشیم. اگر توافقی میان تهران و واشنگتن حاصل شود، قطعاً اروپاییها چارهای جز پیروی از امریکا نخواهند داشت و این برای آنها رضایتبخش خواهد بود.»
به طور کلی میتوان گفت که در شرایط کنونی، عدهای نسبت به نشست ژنو خوشبین هستند و سیگنالهایی برای فروش دلار ارسال میکنند. در مقابل، گروهی بدبین به بازار معتقدند که این مذاکرات نیز به نتیجهای نخواهد رسید و به مذاکرات سالهای گذشته اشاره میکنند که تنها جنبه خبر درمانی داشتند. این گروه با مقایسه نمودار قیمت دلار در سال جاری و سال ۱۳۹۹، بر این باورند که نوسانات فعلی به نوعی برنامهریزی شده است و آینده قیمت دلار نیز از پیش مشخص است.
به نظر میرسد قطعنامه جدید شورای حکام آژانس و مصاحبه اخیر علی لاریجانی با تأکید بر این نکته که «برجام وحی منزل نیست»، خبر از «مذاکره جدید» و «توافق جدید» میدهد. هرچند مجموع گفتههای مقامات در چند هفته گذشته حاکی از نوعی بلاتکلیفی و ناهماهنگی است.
انتخاب سیدعباس عراقچی به عنوان گزینه وزارت امور خارجه از همان زمان با واکنش تندروهای نزدیک به سعید جلیلی مواجه شد، اما در نهایت موفق به جلوگیری از ورود او به ساختمان میدان مشق نشدند. عراقچی مجید تختروانچی همکار پیشین خود در مذاکرات هستهای را به عنوان معاون سیاسی منصوب کرد و حالا خبر میرسد که روانچی کار را در ژنو آغاز خواهد کرد.
جامعه بینالمللی و ایران در یک تقاطع دشوار قرار گرفتهاند. غربیها میان احیای برجام یا تعریف توافق تازه معلق ماندهاند. در عین حال، اما سناریوی دیگری نیز در این زمینه مطرح است و آن اینکه کشورهای غربی میتوانند مکانیسم ماشه علیه تهران را فعال کنند که البته منجر به اقداماتی بیسابقه از سوی ایران و نیز تشدید تنشها میان تهران و تلآویو خواهد شد.
